ترکیه برمی خیزد، روسیه با درگیری ایران و آذربایجان بر سر ارمنستان محو می شود

در حالی که قدرتهای منطقهای در قفقاز مانور میدهند، بار دیگر درگیری بین ارمنستان و آذربایجان در جریان است.

نوشته : آمبرین زمان @amberinzaman

منبع : المانیتور 31 ژانویه 2023

سیونیک، ارمنستان - یک هتل کوچک در گوریس، یک تفرجگاه توریستی خوابآلود در منطقه سیونیک در جنوب ارمنستان، پسزمینهای بعید برای مانورهای ژئوپلیتیکی بین قدرتهای غربی، ترکیه، روسیه و ایران به نظر میرسد. اما این همان چیزی است که هتل میرهاو، سه کلبه روستایی پر از گلیم های عتیقه و ظروف مسی، در میان ترس از درگیری مجدد بین ارمنستان و آذربایجان که ایران می تواند بزرگترین بازنده از آن خارج شود، به این تبدیل شده است.

از 12 دسامبر، زمانی که آذربایجان عملاً دسترسی به قره باغ را قطع کرد، خانواده های زیادی در اینجا پناه گرفته اند و به گروهی از فعالان زیست محیطی آذربایجانی که خود را "فعالان زیست محیطی" آذربایجانی می نامند و بدون سابقه حمایت از محیط زیست اجازه دادند از میان نیروهای حافظ صلح روسی عبور کنند تا مانع از ورود این منطقه شوند. تنها جاده ای که منطقه مورد مناقشه را به ارمنستان وصل می کند.

این منطقه با اکثریت ارمنی در داخل مرزهای بین المللی به رسمیت شناخته شده آذربایجان قرار دارد، اما از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، تحت نام جمهوری آرتساخ اداره می شود.

با پیشروی قدرت های منطقه ای، یک بحران انسانی تمام عیار در حال رخ دادن است و شیرخشک نوزاد، داروها و سایر لوازم حیاتی روز به روز کمیاب تر می شود. مدارس تعطیل شده اند و 120,000 نفر از ساکنان قره باغ کوهستانی کارت جیره بندی می کنند، زیرا آذربایجان همچنان به اختلال در تامین گاز و برق در میان دمای زیر صفر ادامه می دهد. رهبران ارمنستان آذربایجان را متهم می کنند که به دنبال پاکسازی قومی قره باغ کوهستانی با گرسنگی دادن به مردم محلی و وادار کردن آن به ترک آن است.

الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان، در یک مصاحبه تلویزیونی در 10 ژانویه به همین موضوع اشاره کرد و گفت: «شرایط برای کسانی که می خواهند زیر پرچم آذربایجان [در قره باغ کوهستانی] زندگی کنند، ایجاد خواهد شد. مانند شهروندان آذربایجان حقوق و امنیت آنها تامین خواهد شد.

«برای هر کسی که نمیخواهد شهروند ما شود، راه بسته نیست، بلکه باز است. آنها می توانند ترک کنند. آنها می توانند خودشان بروند، یا می توانند با حافظان صلح [روسی] سوار شوند، یا می توانند با اتوبوس بروند. راه [به ارمنستان] باز است.»

سرزنشهای اتحادیه اروپا و سرزنشهای شدیدتر از سوی ایالات متحده تا کنون تأثیر چندانی نداشته است زیرا محاصره امروز وارد پنجاه و یکمین روز خود شد. گروه بینالمللی بحران، قرهباغ کوهستانی را پس از اوکراین در میان 10 درگیری برتر برای تماشا در سال 2023 رتبهبندی کرد و در گزارشی این هفته هشدار داد که «جنگ دیگری در جناح شرقی اروپا واقعی است».

من با دو فرزندم اینجا گیر کرده ام. این یک وضعیت غیرقابل تحمل است و من نمی دانم چه زمانی به پایان می رسد. «بچه ها به سبزیجات نیاز دارند. مغازه ها خالی است. دیگر چه بگویم؟» او گفت، صدایش در ناامیدی خاموش شد.

روی میز مجاور در اتاق ناهار خوری میرهاو، گروهی از مردان و زنان با لحن های خاموش با هم صحبت می کنند و با دقت از تماس چشمی با مهمانان دیگر خودداری می کنند. آنها اعضای هیئت ناظر غیرنظامی 40 نفره اتحادیه اروپا هستند که مقر آن در میرهاو است. پس از عبور نیروهای آذربایجان از مرز در 12 سپتامبر و تصرف مجموعه ای از ارتفاعات استراتژیک در داخل ارمنستان، آنها برای نظارت بر خط آتش بس 250 کیلومتری (155 مایلی) مستقر شدند. زمانی که روسیه دو روز بعد آتشبس را میانجی گری کرد (رئیس پارلمان ارمنستان اعتبار ایالات متحده را اعلام کرد)، بیش از 300 نظامی از هر دو طرف کشته شدند، که این بزرگترین تشدید تنش از زمان جنگ ارمنستان و آذربایجان برای دومین بار بر سر ناگورنو است. -قره باغ در سال 2020

با حمایت ترکیه و اسرائیل، آذربایجان پیروز شد و تمام اراضی خود را که توسط ارمنستان اشغال شده بود در درگیری قبلی که با تجزیه اتحاد جماهیر شوروی و کوتاه شدن مرز واقعی ایران با ارمنستان شروع شد، پس گرفت. همچنین حدود یک سوم قره باغ کوهستانی را اشغال کرد. اکنون تصور می شود که حدود 200 کیلومتر مربع (124 مایل مربع) از خاک ارمنستان را کنترل کند. برای یک باکوی تازه عضلانی، این کافی نبود.

فاجعه برای ایران

نگرانی عمیقتر این است که علی اف با در دست گرفتن مشکلات اوکراین در روسیه و ناآرامیهای داخلی ایران، به دنبال یک جایزه بزرگتر خواهد رفت: کریدور زمینی و ریلی که آذربایجان را از جنوبیترین استان ارمنستان، سیونیک، به بزرگترین منطقه منطقه نخجوان و ترکیه متصل میکند. ایران را از ارمنستان، تنها همسایه مسیحی اش و پله ای حیاتی به سوی بازارهای غربی جدا می کند. ارمنستان نیز به نوبه خود عملاً از حمایت نظامی بالقوه دوستانه ترین همسایه خود، ایران محروم خواهد شد.

حمیدرضا عزیزی، یکی از اعضای مهمان ایرانی در اندیشکده SWP مستقر در برلین، گفت: کریدور زنگزور «یک فاجعه ژئوپلیتیکی برای ایران خواهد بود».

واهان کوستانیان، معاون وزیر امور خارجه ارمنستان در مصاحبه ای اختصاصی با المانیتور گفت: «آذربایجان سه هدف دارد: پاکسازی قومی قره باغ کوهستانی، ایجاد تنش نظامی در مقیاس وسیع در منطقه و در نهایت تحت فشار قراردادن طرف ارمنی برای تشکیل یک کریدور فراسرزمینی.» کوستانیان افزود: ایران شریک مهمی است. مرز با ایران برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است. ما دو مرز بسته با ترکیه و آذربایجان داریم، بنابراین ایران و گرجستان تنها دروازه ما به خارج از جهان هستند.

آذربایجان درخواستهای ارمنستان برای اقدام بینالمللی را با عصبانیت رد کرده و آن را تبلیغاتی خوانده و گفته است که صلیب سرخ و نیروهای حافظ صلح روسیه به جریان غذا و دارو به قرهباغ کوهستانی اطمینان میدهند.

در 23 ژانویه، اتحادیه اروپا اعلام کرد که در حال ایجاد یک مأموریت مشترک امنیت و سیاست دفاعی در ارمنستان است. قرار است 100 ناظر غیرنظامی برای اطمینان از برقراری خطوط آتش بس در امتداد مرز آذربایجان مستقر شوند. همانطور که شاهن زیتونچیان، جراح مغز و اعصاب ایرانی-ارمنی بازنشسته که هتل میرهاو را اداره می کند، اظهار داشت: «حضور ناظران کمی به من امنیت می دهد. فقط یک احمق می تواند پرخاشگری کند.»

اما مأموریت آنها به قره باغ کوهستانی تعمیم نمی یابد و برای آن به رضایت آذربایجان نیاز دارد. بعید به نظر می رسد که در آینده تمدید شود. وزارت خارجه روسیه این اقدام اتحادیه اروپا را به عنوان تلاشی ترکیبی با ایالات متحده "برای به دست آوردن جایگاهی در قفقاز به هر قیمت" مورد انتقاد قرار داد. منتقدان می گویند که اتحادیه اروپا به دنبال اصلاح قرارداد گازی است که در ماه ژوئیه با آذربایجان امضا کرد تا واردات گاز را دو برابر کند تا از دست دادن گاز روسیه در نتیجه تحریم های مرتبط با اوکراین را جبران کند. این معامله تنها باکو را بیشتر جسور خواهد کرد. ایران همیشه از تزریق بازیگران خارجی بیشتر در حیاط خلوت خود چشم پوشی کرده است. با این حال عزیزی گفت: «اروپاییها در آنجا میتوانند آذربایجان را متعادل کنند و این در راستای منافع ایران است»، هرچند روابط جمهوری اسلامی و اتحادیه اروپا در پایینترین حد خود قرار دارد.

علی اف طرح های خود را در مورد راه ارتباطی موسوم به «کریدور زنگزور» پنهان نکرده و آن را یک «ضرورت تاریخی» خوانده و بارها تاکید کرده است که «چه ارمنستان بخواهد یا نخواهد قطعاً باز خواهد شد». ایران هرگونه تلاش برای تغییر مرزهای خود را "خط قرمز" خوانده است.

تنش ها بین همسایگان با اکثریت شیعه در خارج از ارمنستان تشدید می شود. در 27 ژانویه، یک فرد مسلح به داخل سفارت جمهوری آذربایجان در تهران حمله کرد که منجر به کشته شدن رئیس امنیت مأموریت و زخمی شدن دو نگهبان شد.

علی اف در بیانیه ای گفت: ما خواستار رسیدگی به این اقدام تروریستی و مجازات تروریست ها هستیم. مقامات ایرانی گفتند ضارب که یک مرد ایرانی است هیچ انگیزه سیاسی نداشته و این یک "اختلاف خانوادگی" بوده است. اما آذربایجان آن را نمی پذیرد . باکو اعلام کرد که فعالیت سفارت خود را در تهران معلق می کند و تمام کارکنان دیپلماتیک خود را از تهران خارج کرد. تا نتایج تحقیقات کامل به دست آید. اما کنسولگری آذربایجان در تبریز به کار خود ادامه می دهد.

تصاویر ویدئویی از این حمله نشان می دهد یک مامور امنیتی ایرانی در حالی که عامل مسلح به تفنگ وارد سفارت می شود بی حرکت نشسته است، احساسات عمومی در آذربایجان را برانگیخته است.

یک پست شنیداری اسرائیلی

برخی از مقامات آذربایجان بر این باورند که ایران این حمله را برای تنبیه باکو به دلیل فرستادن اولین سفیر خود به اسرائیل پس از سه دهه روابط در ماه جاری انجام داده است.

زائور شیریف، تحلیلگر قفقاز جنوبی برای گروه بین المللی بحران توضیح داد که تا به حال، باکو برای حفظ حمایت کشورهای عربی در مورد مناقشه قره باغ کوهستانی از تاسیس سفارت در اسرائیل خودداری کرده است. با این حال روابط بین آذربایجان و دولت یهود برای سال های طولانی شکوفا شده است. در همین حال بنیامین پوغوسیان، کارشناس ساکن ایروان، گفت: «آذربایجان در حال تبدیل شدن به یک پایگاه اسرائیلی در منطقه است. او به المانیتور گفت: مستشاران اسرائیلی به طور دائم در باکو مستقر هستند.حضور مقامات نظامی اسرائیل اغلب شایعه می شود اما اثبات آن غیرممکن است. با این حال، همه می دانند که آذربایجان، که یکی از تامین کنندگان اصلی نفت اسرائیل است، مقادیر زیادی تسلیحات از دولت اسرائیل به دست آورده است. اطلاعات منبع باز نشان داد که هواپیماهای باری آنها را در طول جنگ 2020 حمل می کردند. این راز هم نیست که اسرائیل مدتهاست از آذربایجان برای جاسوسی از ایران استفاده کرده است.

ایران در تلاش برای جلب باکو به سمت خود، حداقل به صورت لفظی از آذربایجان در آغاز جنگ 2020 حمایت کرد، و حساب نکرد که روسیه تا چه اندازه به آن اجازه پیشروی می دهد. در محاسبات اشتباه مشابهی، ارمنستان در سال 2020 تصمیم گرفت اولین نمایندگی دیپلماتیک خود را در تل آویو تنها برای اسرائیل باز کند تا با آذربایجان همگام شود.

امروز، نیروهای امنیتی آذربایجان به چندین سازمان رسانه ای در باکو که تحت حمایت تهران هستند یورش بردند.7 نفر که به عنوان بخشی از "شبکه جاسوسی ایران" معرفی می شوند، بازداشت شدند.

از سال 2021، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رزمایشهای نظامی گستردهای را انجام داده است که آخرین آن در ماه اکتبر 2022 در امتداد مرز خود با جمهوری آذربایجان برگزار شد. آخرین مورد، "ایران توانا" شامل برپایی پل های پانتونی و عبور از رودخانه ارس است که دو کشور را از هم جدا می کند. حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران در مصاحبه ای با خبرگزاری دولتی ایرنا در 19 اکتبر2022 گفت: «ایران اجازه مسدود شدن مسیر ارتباطی خود با ارمنستان را نخواهد داد و برای تأمین این هدف، جمهوری اسلامی ایران آمادگی رزمی خود را برای دفاع از مزهای خود با برگزاری رزمایش نشان می دهد.»

آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران، در پیامی توئیتری در سوم اکتبر2022 هشدار داد: «کسانی که برای برادرانشان چاله حفر میکنند، اولین کسانی هستند که در آن میافتند».

سفیر ایران در ارمنستان در 20 ژانویه از نمایندگی تازه تاسیس کشورش در پایتخت اداری سیونیک، کاپان، بازدید کرد. عباس بدخشان ظهوری در گفتگو با خبرنگار کاپان گفت: امنیت ارمنستان، امنیت ایران است. پرچم غولپیکر ایران که بر فراز کنسولگری بینظیر به اهتزاز درآمده، قرار است برای نیروهای آذربایجانی که در کوههای مجاور کمین کردهاند، تلگراف ارسال کند.

جنگ طلبی ایران برای گوش ارمنیان موسیقی است. کوستانیان، معاون وزیر امور خارجه، به المانیتور گفت: «ما اطلاعاتی داشتیم مبنی بر اینکه آذربایجان در سپتامبر گذشته هنگام حمله به ارمنستان، حملات بزرگتری را آماده می کرد. اقدامات و اظهارات ایران به جلوگیری از وخامت بیشتر آن وضعیت کمک کرد.» برخی دیگر آمریکا را عامل بازدارندگی پیش روی باکو می دانند.

در شهر کوچک مغری در مرز ایران، آسیا سرکیسیان، رستوران دار، گفت که تجارت از زمان جنگ 2020 کم شده است. با افزایش خطر جنگ، سرکیسیان گفت: «من نمیخواهم بروم اما باید به فکر فرزندانم باشم. اینجا در مغری امید ما به ایران است. اما آنها به نفع خود عمل خواهند کرد. »

سیونیک دارای پیوندهای فرهنگی و تاریخی قوی با ایران است که قدمت آن به اوایل قرن شانزدهم باز می گردد، زمانی که بیشتر ارمنستان کنونی تحت حکومت پارسیان بود. آثار در نقاشی های دیواری که به سبک مینیاتوری نفیس ایرانی در کلیسای سنت هوهانس قرن هفدهم در مغری ارائه شده است، دیده می شود. واردان وسکانیان، مدیر بخش ایران در دانشکده شرقشناسی دانشگاه دولتی ایروان، به المانیتور گفت: «ما چیزهای زیادی از ایران گرفتیم. ارمنستان موزه ایران باستان در قرون وسطی است.وسکانیان یادآور شد: «ایران تنها کشوری است که از نظر اقتصادی از ما حمایت می کند زمانی که ترکیه مرزها را بست. "شما نمی توانید به غرب اعتماد کنید. آنها تنها زمانی به ارمنستان کمک خواهند کرد که برای روسیه اوکراینی دیگر شود. آنها فقط در صورتی به ما کمک خواهند کرد که ارمنستان ضد ایرانی شود.»

در ماه نوامبر، ارمنستان و ایران در جریان سفر نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان به تهران، توافقنامه ای برای دو برابر کردن میزان گاز طبیعی که ایران به همسایه خود در ازای برق آن می فروشد، امضا کردند. تجارت دو طرفه در سال گذشته 43 درصد افزایش یافت و ایروان همچنان یک آبخوری محبوب برای ایرانیان در جستجوی مشروبات الکلی و لذت های نفسانی است. در یک شب اخیر، یکی از ورزشکاران در باشگاه Manoto، یک شیرجه در زیرزمین در مرکز ایروان، از زمانی که این خبرنگار و یک همکار ارمنی به دنبال ورود بودند، تعجب کرد و گفت: «اینها همه ایرانیها آنجا هستند، برادر». به اندازه کافی، صدای فارسی بر فراز هیاهوی موسیقی دیسکو می پیچید، زیرا مردان ریشو در هر سنی به رقصندگان عجیب و غریبی که زیر نورهای بارق بنفش محل برگزاری مسابقه می پیچیدند، خیره می شدند.

دموکرات تنها

پاشینیان، که انقلاب مخملی کشورش را در سال 2018 رهبری کرد و به دهه ها حکومت فاسد و سرکوبگر پایان داد، باید با احتیاط حرکت کند. او به حمایت غرب، بهویژه واشنگتن، نیاز دارد، زیرا به گفته یک مقام ارشد ارمنی که برای انتساب صحبت نمیکند، «ایالات متحده بیشتر به حفظ ارمنستان دموکراتیک علاقهمند است تا اتحادیه اروپا». در ماه سپتامبر، نانسی پلوسی، رئیس مجلس نمایندگان، تنها چند روز پس از حمله آذربایجان به ایروان، هیئتی را رهبری کرد.

اما پاشینیان به بازسازی ارتش شکست خورده خود نیز نیاز مبرم دارد. روسیه اسماً بزرگترین تامین کننده ارمنستان است، اما هنوز تسلیحاتی به ارزش بیش از یک میلیارد دلار که توسط ایروان پرداخت شده است، تحویل نداده است، احتمالاً به این دلیل که آنها به اوکراین منتقل می شوند. هند تنها کشور دیگری است که به ارمنستان تسلیحات می فروشد، عمدتاً به این دلیل که دشمن سرسخت آن، پاکستان، حامی سرسخت آذربایجان است. ایران منبع طبیعی تجهیزات نظامی خواهد بود. با این حال، کوچکترین اشارهای به چنین تحویلهایی از تهران میتواند تحریمهای غرب را در زمانی که این کشور سه میلیونی از زمان اعلام استقلال خود از مسکو در سال 1991 آسیبپذیرتر است، به همراه داشته باشد.

کوستانیان، معاون وزیر خارجه ارمنستان به المانیتور گفت که دستیابی به تسلیحات ایرانی «در دستور کار ما نیست». دراین میان آذربایجان چنین خویشتنداری نشان نمی دهد. این کشور با تقلید از ایران، چندین تمرین نظامی در منطقه مرزی برگزار کرده است که آخرین آن در ماه دسامبر2022 - یک مانور مشترک با ترکیه تحت عنوان «مشت برادر» بود.

پهپادها و مستشاران نظامی آنکارا به پیروزی باکو در سال 2020 کمک کردند زیرا ترکیه مدافع «کریدور زنگزور» است که بتواند نفوذ خود را تا چین امتداد دهد. این موضوع همچنین وابستگی کنونی ترکیه به ایران را برای رسیدن به بازارهای آسیای مرکزی از بین می برد.

یک توافق آتشبس با میانجیگری روسیه در 9 نوامبر 2020 برای قرهباغ کوهستانی میگوید که «تمامی ارتباطات اقتصادی و حملونقل در منطقه باید رفع انسداد شود». بر اساس شرایط مبهم، ارمنستان قرار است عبور بدون مانع از خاک خود را تضمین کند و مرزبانان روسیه بر همه چیز نظارت داشته باشند. با این حال، باکو می خواهد بتواند از کریدور پیشنهادی از طریق سیونیک بدون اینکه تحت هیچ گونه کنترل گمرکی ارمنستان قرار گیرد، استفاده کند. ارمنستان صراحتا این ایده را رد می کند و می گوید که این نقض حاکمیت آن خواهد بود.

چه می شود اگر آذربایجان، با حمایت ترکیه، برای پیوستن سرزمیناصلی خود به نخجوان ، یک تکه از سیونیک را اشغال کند؟

پاسخ این سوال در آکنر، روستایی در شمال غربی گوریس که در 13 سپتامبر2022 در جریان "جنگ دو روزه" مورد اصابت موشک های آذربایجان قرار گرفت، شنیده شد . یکی از آنها در پشت بام خانه ای که ادگار سالبونتز فروشنده مبلمان، همسرش راملا و والدینش آرویک و کیم اشتراک داشتند، منفجر شد. سالبونتز در حالی که قطعهای از موشک Grad ساخت روسیه را از داخل کشو بیرون آورد، به المانیتور گفت: «به لطف خدا، هنگام فرود آن در نزد همسایه بودیم، وگرنه همه ما مرده بودیم.

او مانند بسیاری در این منطقه کوهستانی پر از صومعه های باستانی و معادن مس، سیونیک را «ستون فقرات» ارمنستان می نامد. سالبونتز تاکید کرد: "اگر از بین برود، ارمنستان وجود نخواهد داشت." اما چه کسی می تواند سد راه آذربایجان باشد؟ روی کاغذ، روسیه و نیروهای حافظ صلح او هستند. ارمنستان یکی از اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی به رهبری روسیه (CTSO) است که شامل شش کشور شوروی سابق است. وقتی کسی مورد حمله قرار می گیرد، بقیه برای دفاع از آن قرار می گیرند. تردیدها در مورد حمایت روسیه زمانی ظاهر شد که مسکو در برابر حملات آذربایجان به داخل ارمنستان دست روی دست گذاشت. زیرا نیروهای ارمنستان در روزهای اولیه جنگ 2020 نابود شدند. این احساسات زمانی افزایش یافت که مسکو نتوانست در شعله ور شدن در ماه سپتامبر علیه آذربایجان مداخله کند.

اولسیا وارتانیان، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران در قفقاز جنوبی، به المانیتور گفت: «از زمان جنگ اوکراین، شاهد آذربایجانی قاطعتر هستیم. مهار و بازدارندگی روسیه کاملاً ناپدید شده است.»

بدون شیرینی ترکی

ترکیه حتی در زمانی که آذربایجان به دنبال عادی سازی روابط با ایروان بود، وارد بازی شد. از نظر پاشینیان، صلح با ترکیه می توانست به دفع حملات بیشتر آذربایجان کمک کند. اما تا کنون او هیچ کدام را ندارد.

پس از چهار دور گفتگوی رو در رو، هنوز روابط دیپلماتیک برقرار نشده است، اگرچه در طرف ارمنی امیدواری وجود دارد که ترکیه به وزیر خارجه این کشور اجازه دهد تا به یک مجمع دیپلماسی که برای ماه مارس 2023 در استراحتگاه ساحلی آنتالیا در ترکیه برنامه ریزی شده است، سفر کند.

مرزهای زمینی بین دو کشور هنوز بسته است به جز برای اتباع سایر کشورها که باز شد، اولین قدمی که سال گذشته دو طرف در مورد آن توافق کردند. دوم شروع پروازهای باری بود. ریچارد گیراگوسیان، مدیر مؤسس مرکز مطالعات منطقه ای، یک اتاق فکر مستقل در ایروان، به المانیتور گفت: «محموله هوایی BS است. تقاضایی وجود ندارد.»

یک منبع ارمنی با آگاهی نزدیک از مذاکرات اذعان کرد: «نزدیک شدن به ترکیه هیچ نتیجه ای برای ارمنستان نداشت. با این کار ترکیه خود را بیشتر در قفقاز تثبیت کرده است. زیرا از طریق این مذاکرات، ترکیه بازیگری خود را در قفقاز تقویت کرد .» این منبع که برای صحبت آزادانه خواست نامش فاش نشود، گفت ترکیه مشاهده کرد که به جای استفاده از نفوذ فزاینده خود برای تنش زدایی بین طرفین، «ترکیه آذربایجان را در خواسته های حداکثری خود تشویق می کند».

گوهر اسکندریان، رئیس گروه ایرانشناسی آکادمی ملی علوم ارمنستان، میگوید: «در دو قرن گذشته روسیه دست بالا را داشت. ترکیه در قفقاز در حال رشد است.

تیگران گریگوریان، تحلیلگر مقیم ایروان نیز با این موضوع موافق است و می گوید: «روسیه از آغاز جنگ بیش از حد به ترکیه و آذربایجان وابسته شده است.

واقعیت به مراتب تیره تر است. لورنس برورز، یکی از همکاران در چتم هاوس، میگوید: «ژئوپلیتیک قفقاز هنوز در نوسان است. در سال 2020، به نظر میرسید که روسیه و ترکیه با بیرون راندن قدرتهای غربی و «منطقهای کردن» روند صلح ارمنستان و آذربایجان، سرنوشت منطقه را رقم زدهاند. برورز به المانیتور گفت: «اما تهاجم فاجعه بار روسیه به اوکراین، جایگاه این کشور را به عنوان حامی امنیتی قفقاز جنوبی و ایجاد یک صمیمیت استراتژیک جدید بین مسکو و ایران از بین برده است.»

در اوکراین، ماشین جنگی بی اعتبار کرملین به طور فزاینده ای به پهپادهای ایرانی متکی است. نقش بایراکتارهای افسانه ای ترکیه در دفاع از کیف بسیار مهم بودند. در قفقاز جنوبی، مانند سوریه، اهداف روسیه، ایران و ترکیه هم رقابتی و هم مکمل هستند. در این باره برورز گفت: «من فکر میکنم که ما همچنان شاهد وضعیت بسیار پویایی در میان این قدرتها خواهیم بود، تقریباً نوعی «قطبهای بیشازحد» که هیچ هژمونی واحدی در آن کنترل ندارد.

از روسیه بدون عشق

برای پاشینیان ارمنستان، ناتوانی حافظان صلح روسی - یا به گفته بسیاری، عدم تمایل مسکو - در دفع "متجاوزان" آذربایجانی که کریدور لاچین را مسدود کرده اند، به نظر می رسد که آخرین نیش بوده است. در 10 ژانویه 2023، پاشینیان گفت که به CTSO اطلاع داده است که ارمنستان دیگر میزبان مانور سالانه حفظ صلح این بلوک نخواهد بود. پاشینیان ابراز ناراحتی کرد: "عدم پاسخگویی آنها به این معناست که حضور نظامی روسیه در ارمنستان نه تنها امنیت ارمنستان را تضمین نمی کند، بلکه برعکس، امنیت ارمنستان را تهدید می کند."

در واقع، بسیاری از جمله مقامات ارشد ارمنستان معتقدند که روسیه از طرح کریدور زنگزور علی اف حمایت می کند، زیرا این به روسیه امکان دسترسی مستقیم زمینی به ترکیه و ابزار دیگری برای شکست تحریم های غرب را می دهد. نیروهای حافظ صلح روسی مسیر را کنترل خواهند کرد و نیروهای ارمنی به طور صوری در آنجا مستقر خواهند شد. اما اجماع غالب این است که نمی توان به روس ها اعتماد کرد و احساسات ضد روسی در میان ارامنه عادی روز به روز در حال افزایش است. دهها معترض در اوایل ژانویه در جریان تظاهرات ضد مسکو در خارج از پایگاه 102 روسیه در شهر گیومری در مرز ترکیه بازداشت شدند. جمعیت با سردادن شعارهایی خواستار خروج ارمنستان از CTSO و خروج نیروهای روسی شدند.

مسکو به صراحت اعلام کرده است که نمی خواهد باکو یا متحدش آنکارا را از خود دور کند. نیروهای آذربایجان از مناطق مرتفعی که اکنون در داخل ارمنستان کنترل میکنند، میتوانند برای تصرف سرزمینهای بیشتری به سمت پایین فرو بروند، که این امر باعث قطع ارتباط ارمنستان جنوبی با بقیه کشور میشود و ایروان را مجبور به دریافت امتیازات بیشتر میکند. گروه بینالمللی بحران در گزارش جدید خود اظهار داشت: برخی نگرانند که اگر باکو از سرعت مذاکرات ناامید شود، میتواند شانس خود را دقیقاً در این مانور امتحان کند.

در یک بعد ازظهر اخیر در گوریس، نیروهای حافظ صلح روسی بیرون از پایگاه خود ایستاده بودند و سیگار می کشیدند، به وضوح بی حوصله بودند. دیگران قبل از خرید موز و نارنگی، قفسههای یک سوپرمارکت محلی غنی را مرور کردند.

مغازهداری که میگوید: «وقتی از آنها میپرسیم، "چرا کاری برای کمک به ما انجام نمیدهید؟" آنها فقط خیره میشوند یا میگویند که برای خدمت سربازی به اینجا فرستاده شدهاند و نمیدانند واقعاً باید چه کار کنند. وصله های سفارشی و سایر لوازم را برای روس ها می سازد. او در حالی که کلاه بیسبال به رنگ های پرچم روسیه را در دست گرفته بود و روی آن یک «Z» غول پیکر که نمادی از حمایت از جنگ در اوکراین است، گلدوزی شده بود، گفت: «ببین. او از معرفی نامش خودداری کرد.

گئورگ میرزویان، کارگر ساختمانی در آکنر که به سالبونتز کمک می کند تا خانه ویران شده اش را تعمیر کند، موافق است که دیگر نمی توان روی روسیه حساب کرد. او به المانیتور گفت: «به نظر من ایران متحد خوبی است. تشدید اختلافات بین ایران و آذربایجان، چنین احساساتی را در سراسر سیونیک تقویت می کند. در یک تحریک بیشتر، علی اف شروع به بازی کارت قومی کرده است. ایران دارای اقلیت قابل توجه آذری است که تصور می شود 15 تا 20 درصد جمعیت آن را تشکیل می دهد. علی اف در یک سخنرانی در 25 نوامبر تاکید کرد: "ما مجبور بودیم تمرینات نظامی را در مرز ایران انجام دهیم تا نشان دهیم که از آنها نمی ترسیم. ما تمام تلاش خود را برای محافظت از سبک زندگی سکولار آذربایجان و آذربایجانی ها در سراسر جهان انجام خواهیم داد. آذربایجانیهای ایران، آنها بخشی از مردم ما هستند.»

علی اف ادامه داد: «در ایران مدارسی وجود دارد که به زبان ارمنی تدریس می کنند، اما مدارسی که به زبان آذربایجانی تدریس می کنند وجود ندارد. چگونه می تواند این باشد؟ اگر کسی بگوید این دخالت در امور داخلی است، ما مطلقاً آن را رد می کنیم. سیاست خارجی آذربایجان مثل روز ساده است. ما در امور داخلی هیچ کشوری دخالت نکرده و نداریم.»

نظرات یک تغییر بزرگ را نشان می دهد. فردوس رابینسون، سردبیر سابق بی بی سی در قفقاز که از نزدیک منطقه را زیر نظر دارد، به المانیتور گفت. احساس همبستگی ملی گرایان آذربایجانی با اقلیت قومی آذربایجانی ایران و خصومت آنها با ایران به دلیل جانبداری از ارمنستان چیز جدیدی نیست. وی ادامه داد: «آنچه قابل توجه بوده، لفاظی های غیردوستانه فزاینده ای است که در ماه های اخیر از باکو آمده است.

عزیزی از SWP معتقد است که تلاشهای آذربایجان برای ایجاد جداییطلبی در ایران تأثیر چندانی نخواهد داشت. عزیزی به المانیتور گفت: «عامل قومیتی در اعتراضات اخیر ایران کاملاً حاشیهای بوده است. همچنین، بسیار بعید است که آذریهای ایرانی بخواهند یک رژیم خودکامه را ترک کنند و به رژیم مستبد دیگری بپیوندند.»

مصاحبه با چند راننده کامیون ایرانی-آذری که در کنار جاده بین مغری و گوریس پارک شده بودند، حاکی از آن بود که شاید حق با عزیزی باشد. حسین اسماعیلی که طی 15 سال گذشته نفت ایران را به ارمنستان حمل میکرد، به المانیتور گفت: «بله، درست است که آذربایجان به ما میگوید برای دفاع از فرهنگ و حقوق خود و اینها دفاع کنید. این مطالب را از شبکه های تلویزیونی آذربایجان و ترکیه می شنویم. او افزود: «آنها به ما می گویند ما به آزادی نیاز داریم. ما آزادی کافی داریم. ایران خوبه ایران زیباست. من به آنها می گویم نه متشکرم»

با این حال، جمعیت آذری ایران قطعاً به رویارویی مسلحانه با قومیتهای خود در آن سوی مرز واکنش نشان خواهند داد. عزیزی گفت: تنها گزینه واقعی که تهران دارد و روی آن کار می کند، بازگشت به سیاست سنتی خود در حمایت از ارمنستان در برابر آذربایجان است. من حتی نمی توانم احتمال تجهیز ارمنستان توسط ایران به هواپیماهای بدون سرنشین و امثال آن را رد کنم.

اسکندریان، دانشگاهی که در ایروان بازگشته است، می گوید که از چنین حرکتی استقبال می کند.

او گفت: «اگر باید بین نابودی به عنوان یک ملت یا تحریمهای آمریکا یکی را انتخاب کنیم، دومی را ترجیح میدهم.

https://www.al-monitor.com/originals/2023/01/turkey-rises-russia-fades-iran-and-azerbaijan-clash-over-armenia#ixzz7s9j0D1QN

حفره ی موسوم به «The Deluxe Mystery Hole»...